Ngày 23 tháng Chạp âm lịch, các gia đình Việt lại tất bật làm lễ cúng ông Công ông Táo, tiễn Táo Quân về trời. Đây là một trong những phong tục đẹp và lâu đời, mở đầu cho không khí chuẩn bị đón Tết Nguyên đán. Bài viết giúp bạn hiểu ý nghĩa, chuẩn bị mâm cúng đầy đủ và thực hiện tục thả cá chép đúng cách.
Sự tích và ý nghĩa ông Công ông Táo
Theo tín ngưỡng dân gian, Táo Quân gồm hai ông một bà, là các vị thần trông coi việc bếp núc, đất đai và cuộc sống trong mỗi gia đình. Hằng năm vào ngày 23 tháng Chạp, các Táo cưỡi cá chép hóa rồng lên chầu trời, bẩm báo với Ngọc Hoàng mọi việc tốt xấu của gia đình trong năm qua. Vì vậy, lễ cúng ông Táo vừa để tiễn các ngài, vừa cầu mong một năm mới ấm no, gia đạo bình an.
Mâm cúng ông Công ông Táo gồm những gì?
Mâm cúng có thể là cỗ chay hoặc cỗ mặn tùy gia đình, nhưng không thể thiếu các lễ vật đặc trưng:
- Bộ mũ áo Táo Quân: gồm ba bộ mũ áo (hai mũ ông có cánh chuồn, một mũ bà không có cánh chuồn) và hia hài bằng giấy, để hóa sau khi cúng.
- Cá chép: cá chép sống (để phóng sinh) hoặc cá chép giấy, làm phương tiện đưa Táo về trời.
- Mâm cỗ: gà luộc, xôi, giò chả, canh, món xào truyền thống (nếu cúng mặn).
- Mâm ngũ quả, hoa tươi, trầu cau, trà, rượu, nước.
- Nhang đèn, tiền vàng mã.
Ở miền Bắc thường cúng cá chép sống, miền Trung hay cúng ngựa giấy, còn miền Nam chuộng bộ mũ áo và cá chép giấy. Đây là nét khác biệt vùng miền thú vị.
Tục thả cá chép: ý nghĩa và cách làm đúng
Thả cá chép là nét đẹp giàu ý nghĩa nhất của ngày ông Táo. Cá chép tượng trưng cho phương tiện đưa các Táo về trời, đồng thời gắn với hình ảnh cá chép hóa rồng, biểu tượng của sự kiên trì, vượt khó và thăng tiến (tích cá chép vượt Vũ Môn). Thả cá chép cũng là hành động phóng sinh, thể hiện lòng nhân ái.
Để thả cá đúng và ý nghĩa, bạn nên:
- Thả cá trước giờ Ngọ (12 giờ trưa) ngày 23 tháng Chạp, vì quan niệm đây là lúc Táo Quân lên trời.
- Chọn nơi nước sạch như sông, hồ; thả nhẹ nhàng cho cá bơi đi, tránh đứng trên cao ném cá xuống.
- Không thả cả túi nilon xuống nước, hãy giữ lại túi để bảo vệ môi trường.
Thời gian và cách bày mâm cúng
Lễ cúng ông Táo thường được thực hiện vào sáng hoặc trưa ngày 23 tháng Chạp, hoàn tất trước giờ Ngọ. Mâm cúng đặt ở bàn thờ gia tiên hoặc bàn thờ Táo Quân (khu vực bếp) tùy tập quán mỗi nhà. Gia chủ ăn mặc chỉnh tề, thắp nhang, đọc văn khấn tiễn Táo Quân và cầu mong năm mới an lành.
Những lưu ý khi cúng ông Táo
- Chuẩn bị lễ vật sạch sẽ, tươm tất, không cần quá xa hoa.
- Sau khi nhang tàn, hóa vàng bộ mũ áo Táo Quân và tiền vàng.
- Nếu cúng cá chép sống thì đem phóng sinh, thể hiện lòng thành và sự nhân hậu.
- Giữ khu bếp và bàn thờ sạch sẽ để đón năm mới.
Cận Tết bận rộn trăm việc, nhiều gia đình muốn có mâm cúng ông Công ông Táo tươm tất mà không phải tất bật sắm sửa. Nếu bạn ở TP.HCM, Đồ Cúng Thiên Ân nhận đặt mâm cúng ông Táo trọn gói, đầy đủ mũ áo Táo Quân và lễ vật, giao tận nơi để gia đình an tâm tiễn Táo về trời, sẵn sàng đón một năm mới an khang.
